Rauðáta (Calanus finmarchicus (Gunnerus)) er meðal algengastu svifdýra í Norður-Atlantshafi og í hafinu við Ísland er iðulega 40-80% dýrasvifsins af þessari einu tegund. Á vorin og sumrin þegar mergð svifdýra er í hámarki er oft gríðarlega mikið af rauðátu í yfirborðslögum sjávar, jafnvel meira en eitt dýr í einum lítra af sjó. Á veturna er rauðáta hins vegar sjaldgæf í efri sjávarlögum, en þá hefur hún vetursetu í djúplögum sjávar.

Vegna mergðar sinnar hefur rauðátan mikla vistfræðilega þýðingu í hafinu. Smásæjar plöntur sjávar, svifþörungarnir, eru aðalfæðan, en sjálf er rauðátan hins vegar mikilvæg fæða ýmissa annarra sjávardýra. Það má því segja að hún sé tengiliður á milli frumframleiðslu svifþörunganna og dýra sem eru ofar í fæðukeðjunni.

Rauðáta, myndirnar teknar með svifsjá

Rauðátan er mikilvægur þáttur í fæðu flestra fiskstofna sem nýttir eru hér við land. Á meðan fiskarnir eru á lirfu- og seiðastigi eru þeir háðir átu um fæðu, þ.á.m. rauðátu, og er talið að það geti jafnvel skipt sköpum fyrir afkomu fisklirfanna - og þar með nýliðun fiskstofnanna - að nóg sé af átu þegar lirfurnar eru að byrja að afla sér fæðu. Uppsjávarfiskar lifa á átu alla ævi og hjá stærstu uppsjávarfiskstofnunum hér við land, síld og loðnu, er rauðátan snar þáttur í fæðunni. Í þessu sambandi má nefna að magn rauðátu í hafinu hafði mikil áhrif á göngur norsk-íslensku síldarinnar á síldarárunum þegar hún gekk hingað til lands í stórum stíl í fæðuleit, og hrunið í átustofnunum fyrir norðan land um miðjan sjöunda áratuginn er talið hafa átt þátt í því að göngumynstur síldarinnar breyttist og hún hvarf af Íslandsmiðum. Þá er talið að vöxtur og viðgangur loðnustofnsins eigi mikið undir átuskilyrðum á fæðuslóðinni fyrir norðan land.

Af framansögðu má ljóst vera að rauðátan er lykiltegund í vistkerfi Íslandsmiða og þar með hlýtur hún einnig að skipta miklu máli fyrir efnahag okkar Íslendinga.

Það var norski biskupinn Johan Ernst Gunnerus sem fyrstur manna lýsti rauðátunni árið 1770. Hann tók eftir því að rauðátan hafði aðeins eitt auga og nefndi hana því Monoculus finmarchicus, eða eineygða dýrið frá Finnmörku, en þar fann hann fyrstu dýrin. Nafninu var síðar breytt í Calanus finmarchicus.

Á Hafrannsóknastofnuninn hafa í gegnum árin verið stundaðar margvíslegar rannsóknir á rauðátu við landið, m.a. útbreiðslu og framleiðni, fæðuvistfræði, vetursetu, árstíðabreytingum og breytingum ár frá ári.